Бул бөлүмдө эмне бар
Кыргызстанда ишкердик баштаган адам бир нече электрондук системага кезек-кезеги менен туташат: адегенде катталат, андан кийин салык режимин тандайт, анан отчет тапшырып, эсеп-кысап документтерин электрондук түрдө жүргүзө баштайт. Бул бөлүмдө ошол жолдун ар бир кадамы боюнча өзүнчө нускама бар: ЖИни кантип каттоо керек, ЖЧКны кантип каттоо керек, электрондук патентти тариздөө жана төлөө, ККМ жана онлайн кассалар, электрондук эсеп-фактуралар (ЭСФ) жана электрондук товар-транспорт накладнойу (ЭТТН).
Ишкердиктин электрондук жолу кантип түзүлгөн
- Каттоо. Жеке ишкер (ЖИ) жана жоопкерчилиги чектелген коом (ЖЧК) ар башка тартипте катталат: документтердин тизмеси, кайрылуучу жер жана мөөнөттөр айырмаланат. Каттоо аяктагандан кийин ишкер салык органдарында эсепке турат.
- Салык режими. Патент, бирдиктүү салык же жалпы режим — кайсы отчеттор тапшырылары, касса керекпи, ЭСФ жазуу милдеттүүбү, баары ушул тандоодон көз каранды.
- Салык кабинети. Ишкердин негизги кирүү чекити — Салык кызматынын жеке кабинети. Ал жерде отчеттор тапшырылат, төлөмдөр жана карыздар көрүнөт.
- Эсеп-кысап документтери. Сатуу жана жеткирүү фактылары ЭСФ, ЭТТН жана ККМ чектери аркылуу электрондук түрдө катталат.
Бардык системаларда эмне жалпы
Бир идентификатор. Салык кабинети, ЭСФ, ЭТТН жана кассалар салык төлөөчүнүн бир эле идентификациялык номерине (ИСН) байланат. Ошондуктан бир системадагы ката көбүнчө башкаларында да чыгат.
Электрондук кол тамга. Отчетторду жана документтерди жөнөтүү үчүн көп учурда электрондук кол тамга талап кылынат. Анын мөөнөтү чектелүү, аны алдын ала узартуу керек, антпесе отчет тапшыруучу күнү документ жөнөтүү мүмкүн болбой калышы мүмкүн.
Бир оператор. Бул системалардын көпчүлүгүн Мамлекеттик салык кызматы жүргүзөт, ал эми маалыматтар бири-бири менен салыштырылат. ЭСФтеги, кассадагы жана декларациядагы сандар дал келбесе, суроолор жаралат.
Ким үчүн эмне милдеттүү
Бул рубрикадагы эң көп берилүүчү суроо — «мага ЭСФ, ЭТТН же касса керекпи?». Бардык ишкерлерге бирдей жооп жок: милдет салык режимине, ишмердиктин түрүнө, кардарлардын ким экенине (жеке адамдарбы же уюмдарбы) жана жүгүртүүнүн көлөмүнө жараша болот. Эрежелер мезгил-мезгили менен өзгөрүп турат, ошондуктан так талаптарды ар бир системанын нускамасынан жана салык кызматынын расмий булактарынан караңыз.
ЖИ же ЖЧК: эмнеге карап тандоо керек
- Жоопкерчилик. Жеке ишкер милдеттенмелери боюнча өзүнүн мүлкү менен жооп берет, ал эми ЖЧКнын катышуучулары жалпы эреже боюнча коомдун милдеттенмелери үчүн жеке мүлкү менен жооп бербейт.
- Өнөктөштөр. Бизнести бир нече адам биргелешип ачса, ЖЧК ыңгайлуураак: катышуучулардын үлүштөрү уставда бекитилет.
- Отчеттуулук. ЖЧКда бухгалтердик эсеп жана отчеттор татаалыраак, көбүнчө бухгалтердин жардамы керек болот. ЖИ, айрыкча патент менен иштегенде, жөнөкөйрөөк.
- Банк эсеби. Бизнес үчүн өзүнчө эсеп ачуу керек же пайдалуу болот, ал эми жеке ишкерлер жана уюмдар үчүн көп банктарда өзүнчө интернет-банкинг бар. Банктардын кабинеттери Банктар бөлүмүндө.
Көп кездешкен каталар
- Режимди ойлонбой тандоо. Каттоодон кийин режимди өз убагында тандабаса, ишкер өзү күтпөгөн режимде калышы мүмкүн. Режимди каттоодон мурун эле аныктап алыңыз.
- Патенттин мөөнөтүн өткөрүп жиберүү. Патент белгилүү бир мөөнөткө берилет. Мөөнөтү бүткөндөн кийин иштөө бузуу болуп эсептелет, ошондуктан аны кайра тариздөөнү алдын ала пландаңыз.
- Иштебеген ЖИни жаппай калтыруу. Ишмердик токтогону менен ЖИ катталган бойдон калса, отчет тапшыруу милдети сакталышы мүмкүн. Бизнести токтотсоңуз, аны расмий түрдө жабыңыз.
- Маркетплейстеги сатууну бизнес деп эсептебөө. Wildberries же Ozon аркылуу дайыма сатуу да ишкердик болуп саналат жана каттоону талап кылат. Сатуучунун кабинеттери боюнча Wildberries жана Ozon боюнча нускамаларды караңыз.
Байланыштуу бөлүмдөр
Салык кабинети, Түндүк жана башка мамлекеттик порталдар Мамлекеттик кызматтар бөлүмүндө. Бизнес-эсеп ачуу жана интернет-банкинг Банктар бөлүмүндө каралат, ал эми онлайн соода жана маркетплейстер менен иштөө Сатып алуулар жана маркетплейстер бөлүмүндө.
Салык режимдери, ставкалар, отчет тапшыруу мөөнөттөрү жана ЭСФ, ЭТТН, ККМ боюнча талаптар өзгөрүп турат. Акыркы маалыматты Мамлекеттик салык кызматынын расмий булактарынан тактаңыз.
