Жоопкерчилиги чектелген коом (ЖЧК) — Кыргызстанда бизнес жүргүзүү үчүн эң кеңири таралган уюштуруу-укуктук форма. Анын башкаруу органдарынын системасы адаттагыдай жана чечим кабыл алуунун тартиби түшүнүктүү, ал эми КРдин мыйзамдарында түздөн-түз тыюу салынбаган дээрлик каалаган ишти жүргүзүүгө болот. Кандай документтер керектигин, кайда кайрылууну жана бүткүл процесс убакыт жана акча жагынан канча алаарын — ПИН алуудан тартып эсептешүү эсебин ачууга чейин — карап көрөлү.
ЖЧКнын уюштуруучусу ким боло алат
ЖЧКнын уюштуруучусу (катышуучусу) катары бир жак — жеке же юридикалык — да, бир нече жак да чыга алат: мыйзам 1ден 30га чейин катышуучуга уруксат берет. Бир гана чектөө бар: ЖЧК жалгыз катышуучусу катары бир гана жактан турган башка чарбалык коомго ээ боло албайт. Эгерде катышуучулардын саны белгиленген чектен ашып кетсе, компания бир жылдын ичинде башка уюштуруу-укуктук формага кайра түзүлүүгө тийиш — болбосо ал сот тартибинде жоюлууга жатат. Компаниянын директору каалаган мамлекеттин жараны боло алат; ЕАЭБге мүчө өлкөлөрдүн (Армения, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Россия) жарандары үчүн иштөөгө уруксат алуунун кереги жок.
1-кадам: ПИН алуу
Жеке идентификациялык номер (ПИН) — ИННдин аналогу, келечектеги компаниянын бардык уюштуруучулары жана директору үчүн милдеттүү. Кыргызстандын жарандарына ал автоматтык түрдө ыйгарылат, ал эми чет өлкөлүктөргө (мисалы, Россиянын жарандарына) адегенде жергиликтүү ПИН алуу керек — мини-КТБлардан башка каалаган Калкты тейлөө борборунда (КТБ) же салык кызматынын органдарында.
ПИН алуу үчүн чет өлкө жаранына мамлекеттик (кыргыз) же расмий (орус) тилге нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн котормосу менен паспорт керек. «Санариптик көчмөн» статусуна ээ болгондорго ПИН мурдатан ыйгарылган — кошумча кайрылуунун кереги жок. Кызматкерлерине ПИН алып жаткан юридикалык жактарга кошумча төмөнкүлөр талап кылынат: уюмдун атынан өтүнүч кат, мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн жана уюштуруу документтеринин күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрү, ишеним каттын түп нускасы жана көчүрмөсү, ошондой эле өкүлдүн паспорту.
2-кадам: документтерди даярдоо
ЖЧКны каттоо үчүн документтердин топтомун чогултуу керек:
- атайын форма боюнча каттоо арызы (документтерди бергенде берилет);
- коомду түзүү жөнүндө катышуучунун же катышуучулардын чечими (протоколу) — үлгүсүн Юстиция министрлигинин сайтындагы «Юридикалык жактарды каттоо» бөлүмүнөн, № 2 тиркемеден табууга болот;
- компаниянын уставы;
- уюштуруучу-жеке жактын паспортунун мамлекеттик же расмий тилге нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн котормосу менен көчүрмөсү;
- уюштуруучу-юридикалык жактын мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүгүнүн көчүрмөсү (эгерде бул жергиликтүү компания болсо) же уюштуруучунун өз өлкөсүнүн мыйзамдары боюнча иштээрин ырастаган мамлекеттик реестрден легалдаштырылган көчүрмө (чет өлкөлүк юридикалык жак үчүн; мындай көчүрмөнү берүү мөөнөтү — берилген учурдан тартып 6 айдан ашпайт);
- түзүлүп жаткан ЖЧКнын жетекчисинин паспортунун нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн котормосу менен көчүрмөсү;
- компаниянын юридикалык дарегин ырастаган, жайдын ээсинен кепилдик кат.
ЖЧКны түзүү жөнүндө чечимде компаниянын кыргыз жана орус тилдериндеги аталышы, юридикалык дареги, ар бир катышуучу тууралуу маалымат, уставдык капиталдын жана үлүштөрдүн өлчөмү, ошондой эле жетекчинин аты-жөнү камтылууга тийиш. Чет тилде түзүлгөн бардык документтер каттоочу органга нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн котормосу менен берилет.
Компаниянын аталышына карата талаптар
ЖЧКнын аталышы мурда катталган юридикалык жактын аталышы менен дал келбөөгө, орой же дискриминациялык сөздөрдү, ошондой эле айрым корголгон сөздөрдү (мисалы, «улуттук», «Кыргызстан», «Манас») атайын уруксатсыз камтыбоого тийиш. Аталыштын уникалдуулугун Юстиция министрлигинин расмий сайтындагы Юридикалык жактардын бирдиктүү мамлекеттик реестринин издөө системасы аркылуу текшерүүгө болот.
3-кадам: каттоого арыз берүү
Документтердин топтомун эки жол менен берүүгө болот: толугу менен онлайн — электрондук лицензиялоо жана каттоо порталы аркылуу, же өздүк түрдө — КР Юстиция министрлигине же анын аймактык бөлүмүнө кайрылып. Бишкекте жана Чүй облусунда ЖЧКны каттоо үчүн азыр негизинен электрондук берүү форматы колдонулат.
Чет өлкөлүк катышуусу бар ЖЧК түздөн-түз КР Юстиция министрлигинде, ал эми чет өлкөлүк катышуусу жогу — компаниянын жайгашкан жери боюнча аймактык юстиция органдарында катталат. Юстиция министрлигинде документтерди кабыл алуу күн сайын 9:30дан 14:00гө чейин, даяр документтерди берүү — 14:00дөн 17:00гө чейин жүргүзүлөт. Каттоонун өзүнүн наркы — 407 сом, ага кошумча каттоо бланктарын төлөө, ал эми кароо мөөнөтү — документтер берилген күндөн тартып үч жумуш күнү.
4-кадам: күбөлүк алуу жана салык эсебине туруу
Документтер текшерилгенден кийин арыз ээсине юридикалык жакты мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк берилет. Кийинки кадамды создуктурбоо маанилүү: эгерде мамлекеттик каттоодон кийин 15 күндүн ичинде салык органына кайрылып, тандалган салык режими тууралуу билдирилбесе, аймактык салык кызматы компания үчүн демейки боюнча жалпы салык режимин белгилейт — бул дайыма эле пайдалуу вариант эмес.
Салык эсебине турууда № 25 форма — салык төлөөчүнүн каттоо карточкасы толтурулат, анда колдонулуучу пайда салыгы, сатуудан салык жана КНС көрсөтүлөт. Бул салыктар боюнча каттоо датасы юстиция органдарында мамлекеттик каттоодон өткөн датага туура келет.
5-кадам: мөөр, эсеп жана Социалдык фонд
ИНН көрсөтүлгөн каттоо жөнүндө күбөлүк алынгандан кийин мөөргө буйрутма берүүгө болот — ЖЧК үчүн бул милдеттүү этап (мөөр милдеттүү эмес болгон ЖИни каттоодон айырмаланып). Мөөрлөрдү жасоо менен жеке компаниялар алектенет, бул үчүн мамлекеттен атайын уруксаттын кереги жок.
Андан ары төмөнкүлөр зарыл:
- КРдин каалаган банкында эсептешүү эсебин ачуу — банк бул тууралуу эсеп ачылгандан кийин 5 жумуш күнүнүн ичинде салык органына билдирүүгө милдеттүү;
- эгерде компанияда эмгек келишими боюнча кызматкерлер иштей турган болсо, КР Социалдык фондунда эсепке туруу;
- зарыл болсо — эгерде тандалган иштин түрү лицензиялоого жатса (мисалы, адвокаттык иш), лицензия алуу.
Уставдык капиталга карата талаптар
ЖЧК үчүн уставдык капиталдын минималдуу жана максималдуу өлчөмү мыйзам менен аныкталган эмес — теориялык жактан ал минималдуу, атүгүл 1 сом болушу мүмкүн. Каттоо учурунда уставдык капиталды алдын ала төлөө талап кылынбайт: мыйзам катышуучуларга аны компаниянын биринчи жылынын ичинде киргизүүгө уруксат берет. Эгерде бир жыл өткөндөн кийин уставдык капитал толук төлөнбөсө, ЖЧК же капиталды азайтуу тууралуу жарыялап, бул өзгөрүүнү каттоого, же жоюу аркылуу ишин токтотууга тийиш. Уставдык капиталга салым катары акча, баалуу кагаздар, кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк же акчалай бааланган мүлктүк укуктар болушу мүмкүн.
ЖЧК үчүн салык режимдери
Кыргызстанда ЖЧК үчүн салык салуунун эки варианты каралган:
- Жалпы салык режими — пайда салыгын (10%), сатуудан салыкты (иштин түрүнө жараша 1%тен 5%ке чейин) жана КНСти (12%) өзүнчө төлөө;
- Бирдиктүү салыктын негизиндеги жөнөкөйлөштүрүлгөн система — жылдык жүгүртүүсү 30 000 000 сомдон ашпаган чакан жана орто бизнес үчүн жеткиликтүү (жүгүртүү боюнча чектөөсү жок тигүү тармагынан тышкары). Бирдиктүү салык бир эле учурда үч салыкты — пайда салыгын, сатуудан салыкты жана КНСти — алмаштырат. Ставка иштин түрүнө жараша болот: программалык камсыздоону түзүү, өндүрүш жана соода, айыл чарба продукциясын кайра иштетүү үчүн жүгүртүүнүн 2%и (накталай төлөгөндө 4%); коомдук тамактануу, саунлар, бильярд жана мончолор үчүн жүгүртүүнүн 8%и; калган иштердин түрлөрү үчүн 4% (накталай төлөгөндө 6%).
Тандалган режимге карабастан, кызматкерлерди жалдоодо компания салык агенти катары чыгат: кызматкерлердин эмгек акысынан 10% КЖКСти кармап калат жана Социалдык фондго чегерүүлөрдү жасайт — кызматкерден 10% жана жумуш берүүчүнүн эсебинен эмгек акы фондунан 27,25%.
Каттоонун мөөнөттөрү жана наркы
ЖЧКны каттоонун жалпы мөөнөтү, адатта, 3 жумуш күнүнөн (аймактык юстиция органы аркылуу бергенде) бүтүмдү толук коштоону, анын ичинде эсеп ачууну жана юридикалык дарек берүүнү өз мойнуна алган адистештирилген юридикалык компанияларга кайрылганда 10–14 жумуш күнүнө чейин созулат. Эгерде кошумча мөөр жасоого уруксат талап кылынса, бул өз алдынча тариздегенде болжол менен эки жума, ал эми ортомчу аркылуу тариздегенде үч күндөн бир жумага чейин кошумчалайт.
Көп берилүүчү суроолор
ЖЧКны каттоо үчүн юридикалык дарек керекпи? Ооба, юридикалык дарек милдеттүү. Эгерде өз жайыңыз жок болсо, кеңсе ижарага алууга же каттоо үчүн юридикалык дарек сунуштаган компаниялардын кызматтарынан пайдаланууга болот.
Бизнес үчүн кандай салык ставкалары колдонулат? Негизги ставкалар салыктын түрүнө жараша 10%тен 20%ке чейин түзөт, мында Жогорку технологиялар паркында катталган IT-компаниялар үчүн жеңилдиктер каралган — пайда салыгынын нөлдүк ставкасына чейин.
ЖЧКны толугу менен алыстан каттоого болобу? Жол-жобонун олуттуу бөлүгүн — анын ичинде документтерди берүүнү, кызматтарды төлөөнү жана айрым учурларда банк эсебин ачууну — Кыргызстанда өздүк катышуусуз, алыстан өтүүгө болот, өзгөчө каттоо менен адистештирилген юридикалык компания алектенсе.
Жыйынтык
Кыргызстанда ЖЧКны каттоо — резиденттер үчүн да, чет өлкөлүк ишкерлер үчүн да жеткиликтүү процесс: документтердин так тизмеси, жогору эмес мамлекеттик алым (407 сом) жана болгону 3 жумуш күнүндөгү кароо мөөнөтү республиканы аймактагы бизнести баштоо үчүн эң тез юрисдикциялардын бири кылат. Эң негизгиси — ПИНди алдын ала алуу, компанияны түзүү жөнүндө чечимди туура тариздөө жана каттоодон кийинки 15 күндүн ичинде салык режимин тандоону создуктурбоо, болбосо демейки боюнча жалпы салык салуу режими колдонулат.
