Эгерде Сиз жеке ишкердик иш менен алектенүүнү же юридикалык жак түзбөстөн дыйкан чарбасын түзүүнү чечсеңиз, биринчи кадам — КР Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик салык кызматында (МСК) жеке ишкер (ЖИ) катары катталуу. Бул кимге керектигин, кандай документтерди чогултууну жана каттоодон кантип өтүүнү — салык органында өздүк түрдө же онлайн — карап көрөлү.
ЖИ катары ким катталууга тийиш
Кыргыз Республикасында КРдин салык мыйзамдарына жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарга ылайык салык төлөөчү болуп саналган субъекттер салыктык каттоодон өтүүгө тийиш. Жөнөкөй айтканда: эгерде Сиз ишкердик иш жүргүзүп, андан киреше алууну көздөсөңүз, ЖИ катары катталып, салык эсебине турууга милдеттүүсүз.
Каттоо үчүн кандай документтер керек
ЖИни ачуу жана каттоо үчүн STI-163 формасы боюнча арызды жана документтердин топтомун аймактык салык органдарына берүү керек. Тизме жарандыгына жараша айырмаланат:
- Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн — паспорттун түп нускасы гана.
- Чет өлкө жарандары үчүн:
- мамлекеттик же расмий тилге нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн котормосу менен паспорттун түп нускасы;
- КРдин жеке идентификациялык номери (ПИН) ыйгарылгандыгы жөнүндө документ — аны Калкты тейлөө борборунан (КТБ) алууга болот;
- убактылуу турган жеринин дареги көрсөтүлгөн каттоо талону — ал да КТБда таризделет.
Ошентип, эгерде Сиз Кыргызстандын жараны болбосоңуз, салык органына арыз берүүдөн мурун адегенде паспорт менен КТБга кайрылып, убактылуу каттоону жана жеке идентификациялык номерди тариздөө керек. КРдин жарандары өздөрүндө бар ПИНди колдонушат — аны өзүнчө алуунун кереги жок.
Арызды кайда берүү керек
Каттоого арыз Мамлекеттик салык кызматынын аймактык бөлүмүнө — арыз ээсинин жашаган жери боюнча же пландалган ишкердик иштин орду боюнча берилет. Тагыраак айтканда, салыктык каттоонун орду мындайча аныкталат:
- жеке жак үчүн — жашаган жери боюнча же КРдеги паспорттук маалыматтарга ылайык катталган жери боюнча;
- убактылуу каттоо талону же убактылуу катталуусу болгондо — тандоого болот: убактылуу каттоонун, убактылуу катталуунун, туруктуу катталуунун дареги боюнча же ишти жүзөгө ашырган жери боюнча каттоодон өтүү;
- экономикалык иш жүргүзбөгөн жеке жактар туруктуу катталган жери боюнча — өздөрү катталган же жашаган райондун салык кызматында катталышат.
Расмий түрдө жеке ишкердин салыктык каттоосу анын ушул статустагы мамлекеттик каттоосуна теңештирилет — өзүнчө «ишкердик» реестринен өтүүнүн кереги жок.
Арызды кантип толтуруу жана салык режимин кантип тандоо керек
STI-163 формасы боюнча арызда классификатор (ГК) боюнча иштин түрүнүн коддорун, ошондой эле тандалган салык салуу режимин — жалпы же атайын режимдердин бирин — көрсөтүү керек. Бул маанилүү учур: эгерде арызда конкреттүү режим көрсөтүлбөсө, демейки боюнча ишкер жалпы салык режиминдеги салык төлөөчү деп таанылат, бул чакан бизнес үчүн дайыма эле пайдалуу боло бербейт.
Кыргыз Республикасында жалпы мамлекеттик жана жергиликтүү салыктар колдонулат. Жалпы мамлекеттик салыктарга төмөнкүлөр кирет:
- киреше салыгы;
- пайда салыгы;
- КНС;
- акциз салыгы;
- жер казынасын пайдалангандыгы үчүн салыктар;
- сатуудан салык.
Жергиликтүү салыктарга мүлк салыгы кирет. Жалпы салык режиминен тышкары, КРдин Салык кодексинде атайын салык режимдери да каралган — алардын кайсынысы конкреттүү ишкерге пайдалуураак экени иштин түрүнө, жүгүртүүгө жана башка факторлорго жараша болот, ошондуктан арыз бергенге чейин ылайыктуу режимди алдын ала аныктап алган оң.
Мөөнөттөрү жана каттоодон кийин эмне берилет
Арыз берилгенден кийин салык органы 3 жумуш күнүнүн ичинде төмөнкүлөрдү берет:
- жеке ишкер катары мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк;
- тандалган салык режимине ылайык салыктардын түрлөрү көрсөтүлгөн салык төлөөчүнүн каттоо картасы.
Кошумча арыз иштелип чыккандан кийин жаңы ЖИге, адатта, жеке салык кабинетинин логини менен сырсөзү берилет — мындан ары ал аркылуу отчёттуулукту берүү жана статусту көзөмөлдөө ыңгайлуу.
ЖИни онлайн кантип каттоо керек
Каттоого арыз берүүгө жана күбөлүк алууга салык органына барбастан, онлайн режиминде да болот. Бул үчүн cabinet.salyk.kg/registration/registrationorder бетине өтүп, «Салык төлөөчүнү каттоого онлайн арыз берүү» бөлүмүндө электрондук кол тамга (ЭКТ) же «Түндүк» БИСинин булуттук электрондук кол тамгасы аркылуу авторизациядан өтүү керек. Бул МСКнын аймактык бөлүмүнө өздүк түрдө барууга салыштырмалуу убакытты кыйла үнөмдөйт, өзгөчө электрондук кол тамга мурдатан таризделген болсо.
Мамлекеттик салык кызматынын байланыштары
Эгерде каттоо боюнча суроолор пайда болсо же консультация керек болсо, түздөн-түз КР Министрлер Кабинетине караштуу МСКга кайрылууга болот:
- Дарек: Бишкек ш., Чүй пр., 219
- Басма сөз кызматы: +996 551 116 006
- Ишеним телефону: +996 (312) 62-11-13
- E-mail: sti@sti.gov.kg
- «Салык Сервис» ММнын техникалык колдоосу: +996 508 996 669, +996 755 000 116, +996 997 000 116
МСКнын иш убактысы: дүйшөмбү–жума, 9:00дөн 18:00гө чейин, түшкү тыныгуу 12:30дан 13:30га чейин, дем алыш күндөрү — ишемби жана жекшемби.
Жыйынтык
Кыргызстанда ЖИни каттоо — бир нече түшүнүктүү кадамдан турган процесс: (зарыл болсо) жеке идентификациялык номерди алуу, STI-163 формасы боюнча документтерди чогултуу, салык режимин аныктоо жана арыз берүү — МСКнын аймактык бөлүмүндө өздүк түрдө же cabinet.salyk.kg аркылуу онлайн. 3 жумуш күнүнөн кийин эле Сиз каттоо жөнүндө күбөлүктү жана салык төлөөчүнүн каттоо картасын, алар менен бирге мындан аркы иш үчүн жеке салык кабинетине жетүү мүмкүнчүлүгүн аласыз.
