Түндүк — Кыргыз Республикасынын санариптик өз ара аракеттенүүнүн мамлекеттик системасы, ал аркылуу жарандар маалымкаттарды жана документтерди электрондук түрдө алышат. Жеке жактын жеке кабинети Электрондук кызматтардын мамлекеттик порталында, portal.tunduk.kg дарегинде жайгашкан. Портал берген бардык документтер юридикалык күчкө ээ — Жеке кабинетке кирүүгө e-ID, булуттук кол тамга же сырсөз менен болот.
Түндүк жеке кабинети кайда жайгашкан
Жарандын кабинети portal.tunduk.kg/auth/signin дареги боюнча ачылат. Бул — Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу «Түндүк» мамлекеттик мекемеси башкарган Электрондук кызматтардын мамлекеттик порталы.
Экинчи сайт — tunduk.gov.kg — жарандын кабинетине тиешеси жок. Ал жерде санариптик өз ара аракеттенүү системасынын оператору иштейт, ал эми «Катышуучу болуу» бөлүмү жеке жактарга эмес, мамлекеттик органдарга жана уюмдарга арналган.
Уюмдун аталышы эки сайтта ар башкача көрсөтүлгөн: tunduk.gov.kg сайтындагы логотипте ачык акционердик коом деп жазылган, ал эми портал операторду мамлекеттик мекеме деп атайт. Бул айырмачылык расмий булактарда жоюлган эмес.
Түндүк жеке кабинетине кантип кирүү керек
Эң оболу кирүү барагына өтүңүз: https://esia.tunduk.kg/Identity/User/login
Андан ары катталган колдонуучу порталга үч жол менен кирет:
Логин жана сырсөз менен кирүү үчүн паспортто көрсөтүлгөн 14 белгиден турган жеке идентификациялык номер (ПИН) жана биринчи катталууда түзүлгөн сырсөз талап кылынат. Биринчи баскычтан кийин портал экинчисин — бир жолку кодду сурайт.
Жеке идентификациялык номер инсанды ырастоочу бардык документтерде (мисалы: ID-паспорт, айдоочулук күбөлүк, чет өлкөгө чыгуучу паспорт) көрсөтүлгөн жана 14 цифрадан турат
Электрондук кызматтардын мамлекеттик порталында кантип катталуу керек
Катталуу Бирдиктүү идентификация жана аутентификация системасы (ЕСИ) аркылуу эки жол менен өтөт: e-ID картанын жардамы менен же булуттук электрондук кол тамганын жардамы менен. Баары порталдын оң жак жогорку бурчундагы «Кирүү» баскычынан башталат.
Биринчи киргенде система автоматтык түрдө жаңы эсептик жазуу түзүп, маалыматтарды толтурууну сунуштайт. Андан ары сырсөз түзүү менен «Кирүүнү жөндөө (1/3-кадам)» барагы ачылат, андан кийин эки факторлуу аутентификациянын ыкмасын тандоо келет, акырында резервдик коддор берилет.
e-ID карта аркылуу катталуу үчүн эмне керек
2017-жылдагы үлгүдөгү e-ID карта гана ылайыктуу — дал ушунун чибине жарандын электрондук кол тамгасы жазылган. Башка үлгүдөгү карталар катталууга жарабайт.
Компьютерди даярдоо керек болот:
- CryptoSocket программасын жүктөп алып, орнотуу — ансыз кардридер паспорттогу маалыматтарды окубайт;
- TumarCSP орнотуу — криптографиялык стандарттарды жана алгоритмдерди ишке ашырган маалыматты криптографиялык коргоо каражаты;
- кардридерди туташтыруу — паспорттогу маалыматтарды окуучу түзмөк;
- e-ID картаны кардридерге салуу;
- Колдонуучунун макулдашуусун жана Купуялуулук саясатын кабыл алуу;
- паспорттун ПИН-кодун киргизүү — Калкты тейлөө борборунда e-ID карта менен кошо берилүүчү 4 орундуу сан.
Эки программа тең бир zip-архивде жайгашкан, ага шилтемени портал нускамасында жарыялайт. TumarCSP орнотулуп жатканда кошумча TumarClient тиркемеси сунушталат — бул пункт милдеттүү эмес, аны өткөрүп жиберүүгө болот. CryptoSocket орнотулгандан кийин компьютерди өчүрүп-күйгүзүү керек.
Булуттук электрондук кол тамга аркылуу катталуу үчүн эмне керек
Кардридер жана программаларды орнотуу талап кылынбайт — жеке идентификациялык номерди жана булуттук ЭКТнын сырсөзүн киргизүү жетиштүү, андан кийин система жеке кабинетке жетүү мүмкүнчүлүгүн ачат. Бул 2017-жылдагы үлгүдөгү картасы жоктор үчүн эң жөнөкөй жол.
Булуттук ЭКТны Мамлекеттик каттоо кызматына караштуу «Инфоком» мамлекеттик ишканасы берет. Ал Калкты тейлөө борборлорунда акысыз берилет, кеңешти Мамлекеттик каттоо кызматынын колл-борбору 119 номери боюнча берет.
Биринчи киргенде «Коопсуздук жөндөөлөрү» аркылуу система кийин кадимки аутентификация каражаттары менен кирүү үчүн каттоо маалыматтарын жөндөөнү аягына чыгарууну сунуштайт.
Түндүк порталында сырсөзгө кандай талаптар коюлат
Сырсөз кеминде 8 белгиден турушу керек. Ага латын алфавитинин тамгалары, араб цифралары жана атайын белгилер сөзсүз кириши керек.
Сырсөздүн тамга бөлүгүндө кичине тамгалар да, баш тамгалар да болушу керек. Кичине тамгалардан гана турган сырсөздү система кабыл албайт.
Түндүк порталында эки факторлуу аутентификацияны кантип жөндөө керек
Портал эки факторлуу идентификацияны колдонот — киргенде кошумча бир жолку сырсөздү киргизүү керек. Ыкма катталууда тандалат жана кийин жеке кабинетте өзгөртүлөт.
SMS аркылуу эки факторлуу аутентификация
Телефон номери аккаунтка өлкө коду менен форматта байланыштырылат, мисалы +996 100 123123. «Текшерүү кодун жөнөтүү» баскычын баскандан кийин билдирүү келет.
Код 3 мүнөт жарактуу. Аны киргизип, «Кошуу» баскычын басыңыз.
Telegram аркылуу эки факторлуу аутентификация
Компьютерде же смартфондо орнотулган Telegram керек болот. Жөндөө барагында портал QR-кодду жана ботко шилтемени көрсөтөт.
Tunduk ботун ачып, /start буйругун териңиз. Бот user_id жана бир жолку текшерүү кодун түзөт. Код да SMS учурундагыдай эле 3 мүнөт жарактуу.
Аутентификатор-тиркеме аркылуу эки факторлуу аутентификация
Play Market же App Store дүкөнүнөн жүктөлүп алынган каалаган Authenticator тиркемеси ылайыктуу. Ал бир жолку кодду интернетсиз жана SMSсиз түз эле түзмөктө түзөт.
Түзүлгөн кодду тез киргизүү керек — ал кыска убакыттан кийин жаңыланат.
Кирүү үчүн резервдик коддор
Эки факторлуу аутентификация жөндөлгөндөн кийин система резервдик коддорду көрсөтөт — аларды жүктөп алууга же басып чыгарууга болот. Коддордун саны 10, киргенде алардын бирөө колдонулат.
Портал түздөн-түз эскертет: резервдик коддорду ишенимдүү жерде сактоо жана үчүнчү жактарга бербөө керек. Бул ыкма биринчи катталуудан кийин гана жеткиликтүү.
Түндүк жеке кабинетине жетүү мүмкүнчүлүгүн кантип калыбына келтирүү керек
Жетүү мүмкүнчүлүгүн калыбына келтирүүнүн үч варианты бар:
SMS аркылуу калыбына келтирүү: «жеке номерди» жана телефон номерин киргизишиңиз керек, сизге ырастоо коду келет.
Почта аркылуу: «жеке номерди» жана электрондук почтаңызды киргизишиңиз керек, ага калыбына келтирүү боюнча нускама келет.
ID-карта аркылуу сырсөздү калыбына келтирүү
Сырсөздү өзгөртүү үчүн:
- CryptoSocket тиркемесин иштетиңиз
- ID-картаңызды (паспортуңузду) кардридерге салыңыз
- ID-картанын (паспорттун) сырсөзүн киргизиңиз
- Жаңы сырсөздү киргизиңиз
- Жаңы сырсөздү ырастаңыз
- «Сырсөздү өзгөртүү» баскычын басыңыз
Мындан тышкары ID-картанын (паспорттун) сырсөзүн киргизишиңиз керек болот.
Андан кийин жаңы сырсөздү түзүп, аны ырастайсыз жана «Сырсөздү өзгөртүү» баскычын басасыз.
Мамлекеттик порталда кызматты кантип алуу керек
Тартип төрт кадамдан турат, жыйынтык басып чыгарууга же сактоого боло турган документ түрүндө келет.
- Кызматты издөө аркылуу же «Кызматтар» бөлүмүнөн категориялар боюнча табыңыз. Портал кызматтын түрүн, берүү мөөнөтүн, наркын, аны берүүчү мамлекеттик органды жана кыскача түшүндүрмөнү көрсөтөт.
- «Арызды тариздөө», «Арыз берүү» же «Кароо» баскычын басыңыз — баскычтын аталышы кызматка жараша болот. Түзүлгөн бланк ачылат.
- «Жөнөтүү» баскычын басыңыз. Портал кызматты көрсөткөн мамлекеттик органдын базасынан жыйынтыкты көрсөтөт.
- «Маалыматтык документти алуу» баскычын басыңыз. Документти талап кылынган жери боюнча мамлекеттик органга көрсөтүүгө, басып чыгарууга же түзмөктө сактоого болот.
Кызматтар автоматташтырылган жана жарым-жартылай автоматташтырылган болуп бөлүнөт: биринчилери жыйынтыкты заматта берет, экинчилери бир нече жумуш күнүн алат. Кызматтардын бир бөлүгү акылуу, бир бөлүгү акысыз — түрү арыз берүүгө чейин сыпаттамада көрсөтүлөт.
Tunduk мобилдик тиркемесине кантип кирүү керек
Тиркемеде авторизация сайттагыдай үч эмес, эки жол менен жүргүзүлөт: ЕСИнин логини жана сырсөзү аркылуу же булуттук электрондук кол тамга аркылуу. Кирүү «Профиль» бөлүмүндөгү «Авторизациядан өтүү» баскычынан башталат.
Логин жана сырсөз менен кирүү төрт кадамды алат. Адегенде 14 белгиден турган ПИН жана Мамлекеттик порталдын сырсөзү киргизилет, андан кийин аутентификациянын экинчи баскычы өтөт — код SMS же Telegram аркылуу келет. Андан ары ЕСИ жеке кабинетинин «Байланыштырылган түзмөктөр» бөлүмүндө коюлган 4 цифрадан турган пин-код киргизилет. Эгерде пин-код коюлбаса, аны түз эле киргенде ойлоп табууга болот.
Булуттук кол тамга менен кирүү жөнөкөйүрөөк: 14 белгиден турган ПИН жана электрондук почтага келүүчү булуттук ЭКТнын пин-коду. Өзгөчөлүгүн эске алыңыз — мындай пин-код бир жолку, колдонгондон кийин почтага жаңысы келет.
Биринчи жол мурда порталдын веб-версиясы аркылуу ЕСИде катталгандар үчүн гана иштейт. Эгерде сайтта катталуу болбосо, portal.tunduk.kg порталынан баштоо керек.
Тиркемени жүктөп алуу:
- App Store: https://apps.apple.com/us/app/id1533035059
- Google Play: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.portal.tunduk
ЕСИ жеке кабинетинде аккаунтка эмнени байланыштырууга болот
«Коопсуздук жөндөөлөрү» барагы байланыштарды башкарууну ачат. Ал аркылуу эсептик жазууга төмөнкүлөр туташтырылат:
- уюлдук телефондун номери, электрондук почтанын дареги жана мессенджерлер, анын ичинде Telegram;
- уюм — юридикалык жак;
- башка түзмөктөр;
- текшерүүгө жана өзгөртүүгө боло турган коопсуздук жөндөөлөрү.
Мобилдик тиркеме үчүн 4 цифрадан турган пин-код «Түзмөктөр» бөлүмүндө коюлат, ошол жерде өзгөртүлөт же өчүрүлөт. Катталууда портал жеке маалыматты иштеп чыгууга уруксат сурайт: колдонуучунун идентификатору жана профиль тууралуу маалымат милдеттүү, электрондук почтанын дареги жана телефон номери каалоо боюнча көрсөтүлөт.
Түндүк порталында кандай кызматтар жеткиликтүү
Портал маалымкаттарды жана документтерди дүйнөнүн каалаган жеринен электрондук форматта берет. Системанын оператору 132 маалымкат жана документ деген санды атайт.
Эң көп суралган кызматтардын арасында:
- соттолбогондугу тууралуу маалымкат;
- кыймылсыз мүлктүн бар же жок экени тууралуу маалымкат — кредит алууда талап кылынат;
- эмдөө тууралуу сертификат;
- пенсиялык эсептөөлөр тууралуу маалымат;
- бюджетке салык төлөмдөрү боюнча маалымат;
- ишкердик ишти жүргүзүү жана берилген патенттер тууралуу маалымат;
- өлүмдү мамлекеттик каттоо;
- эмгекке жарамсыздык баракчасы;
- сот аткаруучулары боюнча карыз тууралуу маалыматтар;
- камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздын абалы;
- лицензиялар — жүргүнчүлөрдү ташууга, адвокаттык ишке;
- менин кепилденген медициналык укуктарым.
Толук тизме https://portal.tunduk.kg/site/show_all дарегинде ачык. Кызматтар түрү боюнча — акылуу жана акысыз, автоматтык жана жарым автоматтык, — ошондой эле категориялар жана мамлекеттик органдар боюнча чыпкаланат.
Уюмду Түндүк системасына кантип туташтыруу керек
Юридикалык жактар үчүн тартип оператордун сайтында сыпатталган жана беш кадамдан турат. Жарандарга ал керек эмес — бул мамлекеттик органдар жана уюмдар үчүн жол-жосун.
- Арызды толтуруу.
- ЭКТ жана токен алуу.
- Макулдашуу түзүү.
- Каталогдо катталуу.
- Коопсуздук серверин орнотуу.
Толук маалымат — https://tunduk.gov.kg/be-user барагында. Катышуучулардын каталогу жана сервистердин каталогу өзүнчө ачык: catalog.tunduk.kg/participants жана catalog.tunduk.kg/services.
Түндүктүн колдоо кызматы менен кантип байланышса болот
Порталдын жана системанын операторунун байланыштары ар башка — маселеңизди чечкен уюмдун дарегине кайрылыңыз.
Электрондук кызматтардын мамлекеттик порталы (жарандар үчүн):
- contactcenter@tunduk.gov.kg
- Telegram-бот: @tundukgov_bot
- Telegram-канал: @tunduk_office
- Кайтарым байланыш формасы: https://portal.tunduk.kg/feedback/show
- Дарек: 720044, Бишкек ш., Токтоналиев көч., 96
- Нускамалар, окутуучу видеолор жана көп берилүүчү суроолор топтолгон «Жардам жана колдоо» бөлүмү
«Түндүк» системасынын оператору (уюмдар үчүн):
- +996 707 988 123
- +996 222 988 123
- +996 990 988 123
- info@tunduk.gov.kg — жалпы бөлүм
- smev@tunduk.gov.kg — санариптик өз ара аракеттенүү системасы боюнча
- accountant@tunduk.gov.kg — бухгалтерия
- law@tunduk.gov.kg — юридикалык бөлүм
- hr@tunduk.gov.kg — кадрлар
- Иш убактысы: дүйшөмбү–жума, 09:00–18:00
- Байланыш борбору: Бишкек ш., Чокан Валиханов көч., 2 ст8 / Исакеев көч., 20/1, 2-кабат
- Жалпы бөлүм: Бишкек ш., Ахунбаев көч., 119
Электрондук кол тамга боюнча:
- 119 — Мамлекеттик каттоо кызматынын колл-борбору, булуттук ЭКТ боюнча кеңештер
- Булуттук ЭКТ Калкты тейлөө борборлорунда акысыз берилет
- Кардридерлер: https://grs.gov.kg/ru/eid/reader/
Түндүк системасы деген эмне
Санариптик өз ара аракеттенүү системасы мамлекеттик органдардын ортосунда маалымат алмашууну камсыз кылат. Оператор көрсөткүчтөрдү келтирет: мамлекеттик органдардын ортосунда 3,9 миллиард транзакция жана мамлекет менен бизнестин ортосунда 1,5 миллиард транзакция.
Катышуучулар жана сервистер боюнча сандар оператордун сайтында эки жолу келтирилген жана бири-бирине дал келбейт. Жогорку блокто — системанын 380 катышуучусу жана 2,1 миң сервис, ошол эле барактын ылдыйында — 2106 катышуучу жана 398 сервис. Так маанилерди катышуучулардын каталогунан караңыз.
Системанын жарыяланган максаты — мамлекеттик органдардагы адам факторун жана коррупциялык тобокелдикти азайтуу, ошондой эле жарандардын жана мамлекеттин чыгымдарын кыскартуу. Портал аркылуу жөнөтүлгөн арыз автоматтык түрдө иштетилет: маалыматтар мамлекеттик органдардын базаларынан ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү системасы аркылуу алынат.
Эки сайт тең начар көргөндөр үчүн режимди колдойт. tunduk.gov.kg сайтында ал кепти синтездөөнү, түс схемасын тандоону жана сүрөттөрдү өчүрүүнү камтыйт; порталда — тамгалар жана саптар ортосундагы аралыкты жөндөө, засечкалуу шрифт жана сүрөттөрдү жашыруу.
