2026-жылдын 1-сентябрынан тартып Кыргызстанда балдары бар аз камсыз болгон үй-бүлөлөр үчүн ай сайын берилүүчү «Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулун дайындоонун эрежелери өзгөрөт. Өзгөртүүлөр КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 10-апрелиндеги № 242 токтому менен бекитилген жана муктаж үй-бүлөлөрдү камтууну кеңейтүүгө жана социалдык жардамдын даректүүлүгүн жогорулатууга багытталган. Так эмне өзгөрөрүн, эми жөлөкпулга ким талапкер боло аларын жана аны кантип тариздөө керектигин карап көрөлү.
«Үй-бүлөгө көмөк» деген эмне жана аны ким ала алат
«Үй-бүлөгө көмөк» — 16 жашка чейинки балдарды тарбиялап жаткан аз камсыз болгон үй-бүлөлөр үчүн ай сайын берилүүчү жөлөкпул. Жөлөкпулга болгон укук үй-бүлөнүн жыйынды кирешесин кепилденген минималдуу киреше (КМК) менен салыштыруу аркылуу, ошондой эле бир катар кошумча критерийлер аркылуу — унаанын, турак жайдын, жер үлүштөрүнүн жана башка мүлктүн болушу боюнча — аныкталат.
Негизги өзгөрүү: киреше босогосу 1500 сомго чейин өсөт
Жөлөкпулга болгон укукту аныктоо үчүн үй-бүлөнүн бир мүчөсүнө эсептегендеги кепилденген минималдуу киреше колдонулат. Учурда ал 1000 сомду түзөт, ал эми 2026-жылдын 1-сентябрынан тартып 1500 сомго чейин көбөйөт. Бул мурда киреше боюнча өтпөй калган үй-бүлөлөрдүн бир бөлүгү эми төлөмгө талапкер боло аларын билдирет.
Мисалы, эгерде беш адамдан турган үй-бүлөдө эске алынуучу жыйынды киреше айына 7000 сомду түзсө, үй-бүлөнүн бир мүчөсүнө 1400 сом туура келет. Азыр колдонуудагы эрежелер боюнча мындай үй-бүлө муктаждык критерийине туура келбейт, ал эми 1-сентябрдан тартып — эгерде программанын калган шарттарына да туура келсе, жөлөкпулга талапкер боло алат.
Унаага карата талаптар жумшартылды
Учурда жөлөкпул 20 жаштан кичүү, оң абалдагы жеңил унаасы бар үй-бүлөгө дайындалбайт. 2026-жылдын 1-сентябрынан тартып босого 15 жылга чейин төмөндөйт — башкача айтканда, жөлөкпул алууга тоскоол болуп 15 жылдан аз мурун чыгарылган унаа гана калат. Жашы 15төн 19га чейинки унаалар мындан ары бул критерий боюнча баш тартуунун негизи болбойт.
КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинде бул чечимди бензиндин жана оңдоонун баасынын өсүшү менен түшүндүрүшөт: унааны күтүү аз камсыз болгон үй-бүлө үчүн кошумча чыгым жаратат, бул анын иш жүзүндөгү кирешелеринин деңгээлин иш жүзүндө төмөндөтөт. Транспорт боюнча калган чектөөлөр өзгөрүүсүз сакталат — жөлөкпул мурдагыдай эле оң абалдагы жүк унаасы, микроавтобус, трактор же комбайн болгондо дайындалбайт.
Турак жай боюнча жаңы чектөө
Жаңы критерий пайда болот: эки жана андан көп турак жайы бар үй-бүлөлөрдүн жөлөкпулга укугу жок. Менчигинде бир турак жайдын болушу, эгерде үй-бүлө калган талаптарга туура келсе, өзү эле төлөмгө болгон укуктан ажыратпайт. Ведомство жаңылыкты экинчи турак жайды ижарага берүүгө болору менен негиздейт — демек, ал үй-бүлөнүн муктаждыгын баалоодо эске алынууга тийиш болгон потенциалдуу киреше булагы. Сөз кыймылсыз мүлктүн жалпысынан эмес, так эле турак жайлар тууралуу жүрүп жатканы маанилүү; ар бир учурда акыркы чечим үй-бүлө жана анын мүлкү тууралуу маалыматтар текшерилгенден кийин кабыл алынат.
Жерден түшкөн киреше кайра эсептелет
1-сентябрдан тартып жер үлүштөрүнөн жана короо-жай участокторунан түшкөн кирешенин жаңыртылган ченемдери колдонула баштайт — алар административдик-аймактык реформаны, айыл чарба продукциясына болгон актуалдуу бааларды жана аны өндүрүүгө кеткен чыгымдарды эске алуу менен айылдар жана айыл аймактары үчүн өзүнчө белгиленген. Ушундан улам ар кайсы калктуу конуштардагы бирдей аянттагы участоктордон түшкөн киреше эми ар башкача эсептелиши мүмкүн.
Төлөмдүн өзүнүн өлчөмү өзгөрөбү
Жок — «Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулунун өлчөмү мурдагыдай бойдон калат: 16 жашка чейинки ар бир балага айына 1200 сом. Кепилденген минималдуу кирешенин жогорулашын кээде төлөмдүн өзүнүн көбөйүшү катары жаңылыш кабыл алышат, бирок бул андай эмес — жөлөкпулду алууга болгон укук аныкталуучу босого гана өзгөрөт, анын өлчөмү эмес. Райондук коэффициенттер колдонулган калктуу конуштарда жөлөкпул аларды эске алуу менен төлөнөт — муну Эмгек министрлигинде да ырасташты.
Өзгөрүүлөрдөн ким утат
Жаңы эрежелер потенциалдуу алуучулардын чөйрөсүн кеңейтет. Биринчи кезекте бул төмөнкү үй-бүлөлөр:
- бир адамга болгон кирешеси мурунку босогодон жогору, бирок жаңы 1500 сомдон төмөн болгондор;
- жашы 15тен ашкан жеңил унаасы барлар;
- бирден ашык эмес турак жайга ээ болгондор.
Мында үй-бүлө программанын калган бардык талаптарына да бир эле учурда туура келүүгө тийиш — киреше, транспорт, турак жай жана жер өз-өзүнчө эмес, жыйындысында бааланат.
Жөлөкпулду кантип тариздөө керек
Жөлөкпулду алуу үчүн жашаган жери боюнча социалдык камсыздоо органынын аймактык бөлүмүнө кайрылуу же арызды жеткиликтүү электрондук кызматтар — мамлекеттик мобилдик тиркеме же электрондук кызматтардын порталы — аркылуу берүү керек. Кайрылууда үй-бүлөнүн курамын жана анын жыйынды кирешесинин деңгээлин ырастаган документтердин топтомун берүү керек. Мамлекеттик органдар көрсөтүлгөн маалыматтарды «Түндүк» ведомстволор аралык маалымат алмашуу системасы аркылуу текшерет, бул процессти жеңилдетет жана арыз ээси өз алдынча чогултууга тийиш болгон кагаз маалымдамалардын санын азайтат.
Бийик тоолуу жана баруу кыйын аймактар үчүн өзүнчө жөлөкпул
«Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулун 2026-жылдын январынан бери колдонулуп жаткан дагы бир колдоо чарасынан — бийик тоолуу жана баруу кыйын аймактарда, анын ичинде өзгөчө статустагы айрым чек ара зоналарында жашаган үй-бүлөлөр үчүн ай сайын берилүүчү жөлөкпулдан — айырмалаган оң. Ал айына 3000 сомду түзөт жана үчүнчү жана андан кийинки ар бир балага төрөлгөндөн тартып үч жашка толгонго чейин дайындалат, мында «Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулунан айырмаланып, үй-бүлөнүн материалдык абалы эске алынбайт. 2026-жылдын 1-июлуна карата маалымат боюнча, бул жөлөкпулду 29,6 миң бала алган, ал эми республиканын бийик тоолуу калктуу конуштарынын тизмесине бардыгы болуп 430 айыл жана башка конуштар кирет.
Жыйынтык
2026-жылдын 1-сентябрынан тартып «Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулу көбүрөөк үй-бүлө үчүн жеткиликтүү болот: киреше босогосу 1500 сомго чейин өсөт, унаанын уруксат берилген жашы 15 жылга чейин төмөндөйт, ал эми төлөмдүн өзүнүн өлчөмү — балага 1200 сом — өзгөрбөйт. Ошону менен бирге жаңы чектөө пайда болот: эки жана андан көп турак жайы бар үй-бүлөлөр жөлөкпулга болгон укугунан ажырайт. Актуалдуу тартипти жана арыздын формасын КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин сайтынан табууга болот.
