Кыргызстанда эмгек (камсыздандыруу) пенсиясына укугу жок жарандарга — мисалы, эмгек стажы жок болгондуктан — мамлекет ай сайын берилүүчү социалдык жөлөкпул дайындайт. Ал эмгекке жарамсыз жарандар жана калктын башка аяр категориялары үчүн арналган. КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин маалыматы боюнча, 2025-жылдын 1-ноябрына карата жөлөкпулду 108,4 миң адам алган. Ал кимге таандык, кандай өлчөмдө жана аны кантип тариздөө керектигин карап көрөлү.
Социалдык жөлөкпулга кимдин укугу бар
Жөлөкпул эмгекке жарамсыз деп таанылган жана пенсиялык камсыздоого укугу жок жарандарга дайындалат. Мындай категорияларга төмөнкүлөр кирет:
- майыптуулугу белгиленген 18 жашка чейинки балдар;
- ВИЧ-инфекциясы бар же СПИД менен ооруган балдар;
- ВИЧ/СПИД менен жашаган энелерден төрөлгөн балдар — 18 айлык жашка жеткенге чейин;
- ата-энесинин бирин жоготкон балдар (багуучусунан ажырагандыгы боюнча);
- ата-энесинин экөөнү тең жоготкон жетим балдар;
- I, II жана III топтогу майыптуулугу белгиленген чоң кишилер, анын ичинде бала кезинен ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдар;
- белгиленген жашка жеткен баатыр энелер;
- камсыздандыруу пенсиясын алуу үчүн стажы жок улгайган жарандар.
Маанилүү принцип: социалдык жөлөкпулдар үй-бүлөнүн кирешесине карабастан дайындалат — дайындоо жөнүндө чечимге арыз ээсинин үй-бүлөсүнүн башка мүчөлөрүнүн канча тапканы таасир этпейт.
Категориялар боюнча төлөмдөрдүн өлчөмдөрү
Жөлөкпулдун өлчөмү алуучунун конкреттүү категориясына жараша болот. 18 жашка чейинки балдар үчүн:
- ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген балдар — 8000 сом;
- ВИЧ-инфекциясы бар же СПИД менен ооруган балдар, ошондой эле ВИЧ-оң энелерден төрөлгөн балдар (18 айлыкка чейин) — 8000 сом;
- ата-энесинин бирин жоготкон балдар (багуучусунан ажыроо) — 3000 сом;
- ата-энесинин экөөнү тең жоготкон балдар (жетимдер) — 6000 сом.
Бала кезинен майыптуулугу бар чоң кишилер үчүн:
- I топ — 8000 сом;
- II топ — 6600 сом;
- III топ — 5400 сом.
Майыптуулугу бала кезинен эмес алынган чоң кишилер үчүн:
- I топ — 5500 сом;
- II топ — 3000 сом;
- III топ — 2000 сом.
Кошумча категориялар:
- 55 жашка жеткен баатыр энелер — 3000 сом;
- камсыздандыруу пенсиясы үчүн стажы жок улгайган жарандар: эркектер 65 жашка, аялдар 60 жашка жеткенде — 2000 сом.
Райондук коэффициенттер белгиленген бийик тоолуу жана алыскы калктуу конуштардын тургундары үчүн жөлөкпулдун өлчөмү аларды эске алуу менен эсептелет — башкача айтканда, төлөмдүн жалпы суммасы көрсөтүлгөн базалык маанилерден жогору болушу мүмкүн.
Эмгек министрлигинин маалыматы боюнча, республика боюнча ай сайын берилүүчү социалдык жөлөкпулдун орточо өлчөмү 2025-жылдын 1-ноябрына карата 6344,7 сомду түзгөн, ал эми бул мезгилдеги төлөмдөрдүн жалпы көлөмү 7,2 млн сомго жеткен. Эске алуу керек: жөлөкпулдардын өлчөмдөрү мамлекеттик бюджеттин мүмкүнчүлүктөрүнө жана экономиканын абалына жараша мезгил-мезгили менен кайра каралып турат, ошондуктан актуалдуу сумманы mlsp.gov.kg сайтынан салыштырган оң.
Бир эле учурда бир нече жөлөкпул алууга болобу
Жок — эгерде үй-бүлө мүчөсүнүн бир эле учурда ай сайын берилүүчү социалдык жөлөкпулдун бир нече түрүнө укугу болсо, ага өзү тандаган бирөө гана дайындалат. Өзгөчөлүк — багуучусунан ажырагандыгы боюнча жөлөкпул: ал мурда дайындалган башка жөлөкпулдарга карабастан дайындалат, башкача айтканда, аны башка төлөм менен кошо алууга болот.
Кандай документтер керек
Жөлөкпулду дайындоо үчүн документтердин базалык топтому:
- инсандыгын ырастаган документ (паспорт);
- арыз;
- төлөмдү которуу үчүн банктык реквизиттер.
Эгерде керектүү маалыматтар мамлекеттик органдардын маалыматтык системаларында жок болсо, кошумча төмөнкүлөр суралышы мүмкүн:
- майыптуулукту ырастаган медициналык-социалдык эксперттик комиссиянын (МСЭК) маалымдамасы;
- баланын туулгандыгы жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү;
- пенсияга укугу жок экендиги жөнүндө Социалдык фонддон маалымдама;
- багуучусунун өлгөндүгү жөнүндө күбөлүк;
- ВИЧ/СПИДдин алдын алуу жана аны менен күрөшүү боюнча аймактык борбордун маалымдамасы;
- баатыр эненин күбөлүгү.
Жөлөкпулду дайындоо үчүн кайда кайрылуу керек
Арызды иш жүзүндө жашаган жери боюнча райондук же шаардык эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция башкармалыктарына берүү керек. Жөлөкпулдар банктар же почта бөлүмдөрү аркылуу төлөнөт — алуу ыкмасын, адатта, тариздөөдө тандоого болот.
Арыз ээсинин милдеттери
Жөлөкпул алуучу документтерди бергенде толук жана аныктыгы туура маалыматтарды берүүгө жана белгиленген мөөнөттөрдү сактоого милдеттүү. Эгерде атайылап жалган маалымат берилгени аныкталса же алуучу ага жөлөкпул дайындалган жагдайлардын өзгөргөнү тууралуу өз убагында билдирбесе, төлөм ушул факт табылган учурдан тартып токтотулат. Аныктыгы туура эмес маалымдамаларды бергендиги үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик каралган.
Жөлөкпулдан баш тартылса же туура эмес дайындалса эмне кылуу керек
Эгерде жөлөкпулду дайындоодон негизсиз баш тартылды, жөлөкпул туура эмес дайындалды же төлөмдөр өз убагында жүргүзүлбөй жатат деп эсептесеңиз, даттануу тартиби мындай:
- адегенде жергиликтүү мамлекеттик администрациянын же шаардын мэриясынын алдындагы мамлекеттик жөлөкпулдарды дайындоо жана төлөө жөнүндө жарандардын даттанууларын жана арыздарын кароо боюнча комиссияга арыз менен кайрылуу керек;
- эгерде комиссиянын чечими канааттандырбаса — КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигине кайрылуу (токтомдун текстинде ал мурдагы Социалдык өнүктүрүү министрлигинин укук мураскору катары айтылат);
- эгерде бул чечим да канааттандырбаса — аны сот тартибинде даттанууга укук бар.
Жыйынтык
Ай сайын берилүүчү социалдык жөлөкпул — объективдүү себептер менен камсыздандыруу пенсиясына укук топтой албагандар үчүн маанилүү колдоо чарасы: майыптуулугу бар балдар, жетимдер, майыптуулугу бар чоң кишилер, эмгек стажы жок улгайган адамдар жана башка аяр категориялар үчүн. Төлөмдүн өлчөмү алуучунун категориясына жараша 2000ден 8000 сомго чейин өзгөрөт, ал эми жөлөкпулду документтердин базалык топтому менен жашаган жери боюнча райондук же шаардык эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция башкармалыгына кайрылуу менен тариздөөгө болот. Актуалдуу төлөмдөрдүн өлчөмдөрүн mlsp.gov.kg расмий сайтынан текшерген оң, анткени алар мүмкүнчүлүктөргө жараша кайра каралып турат
