2026-жылдын 1-январынан тартып Кыргызстанда социалдык колдоонун жаңы чарасы колдонулат — республиканын бийик тоолуу жана баруу кыйын райондорунда жашаган балалуу үй-бүлөлөр үчүн ай сайын берилүүчү «Бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк» жөлөкпулу. 2026-жылдын 1-июлуна карата маалымат боюнча, төлөмдү 29,6 миң бала алып жатат. Жөлөкпул кимге таандык, кандай өлчөмдө төлөнөт жана аны кантип тариздөө керектигин карап көрөлү.
Бул кандай жөлөкпул жана ал качан киргизилген
Жөлөкпул КРдин 2024-жылдын 6-декабрындагы № 193 «Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик жөлөкпулдар жөнүндө» КР Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу» Мыйзамына ылайык киргизилген. КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги дагы 2025-жылдын сентябрында, төлөмдү ишке киргизүүгө даярданып жатып билдиргендей, жаңы жөлөкпулдун негизги максаты — жашоо шарттары өлкө боюнча орточодон объективдүү түрдө оорураак болгон алыскы жана баруу кыйын аймактарда жашаган балалуу үй-бүлөлөргө кошумча каржылык колдоо көрсөтүү.
Жөлөкпулдун өлчөмү
Ай сайын берилүүчү төлөм бир балага 3000 сомду түзөт. Маанилүү өзгөчөлүк: жөлөкпул райондук коэффициентти эске албастан дайындалат — башкача айтканда, сумма конкреттүү калктуу конушка карабастан бардык алуучулар үчүн бирдей.
Жөлөкпул кимге таандык
«Бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк» жөлөкпулуна төмөнкү жарандардын (үй-бүлөлөрдүн) укугу бар:
- бийик тоолуу жана алыскы баруу кыйын зоналарда, ошондой эле өзгөчө статустагы айрым чек ара аймактарында жайгашкан калктуу конуштарда туруктуу жашагандар;
- 2026-жылдын 1-январынан тартып төрөлгөн үчүнчү жана андан кийинки ар бир баласы барлар;
- үч жашка чейинки бала (балдар) менен чогуу жашагандар.
Жөлөкпул бала төрөлгөндөн тартып ал үч жашка толгонго чейин төлөнөт.
Үй-бүлөнүн кирешеси эске алынабы
Жок — бул жөлөкпулду дайындоодо үй-бүлөнүн материалдык абалы жана жан башына орточо кирешеси эске алынбайт. Бул төлөмдү «Үй-бүлөгө көмөк» сыяктуу даректүү жөлөкпулдардан принципиалдуу айырмалап турат, анткени ал жерде үй-бүлөнүн муктаждыгы негизги критерий. Бул жерде бир гана шарт бар — бийик тоолуу же баруу кыйын зонада иш жүзүндө жашоо жана баланын төрөлүү кезеги.
Маанилүү нюанс: бир эле учурда эки жөлөкпул алууга болбойт
Бийик тоолуу жана алыскы баруу кыйын зоналарда жашаган үй-бүлөлөр, эгерде алар үчүнчү жана андан кийинки ар бир бала үч жашка толгонго чейин «Үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулун алып жаткан болсо, «Бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк» жөлөкпулуна укуксуз. Башкача айтканда, бир эле балага мамлекеттик жөлөкпулдун эки түрүнүн бирин гана алууга болот — аларды айкалыштырууга болбойт.
Кандай документтер керек жана кайда кайрылуу керек
Жөлөкпулду дайындоо үчүн жашаган жери боюнча КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин аймактык башкармалыгына кайрылуу зарыл. Керек болот:
- ата-эненин паспорттору;
- балдардын туулгандыгы жөнүндө күбөлүктөрү;
- эгиз же бир эле учурда бир нече бала төрөлгөндө берилүүчү маалымдамалар;
- бийик тоолуу зонада катталгандыгын ырастоо.
Чет өлкө жарандары үчүн кошумча Кыргызстанда мыйзамдуу жашагандыгын ырастаган документтер керек. Эгерде арызды ишеним берилген адам берсе, паспорт, ишеним кат жана баланын мыйзамдуу өкүлчүлүгү жөнүндө соттун чечими талап кылынат.
Өзүнчө талап каттоого тиешелүү: жарандын жашаган жери жана турган жери боюнча эсепке алуу системасында («Даректик маалымдама бюросу» АМС) катталган дареги «Санарип аймак» автоматташтырылган маалыматтык системасында катталган дарек менен дал келүүгө тийиш. Эгерде каттоо жок болсо, убактылуу эсепке коюу үчүн айыл өкмөткө кайрылуу керек.
Качан төлөй башташат жана төлөм качан токтотулат
Жөлөкпул арыз берилген айдан кийинки айдын 1-жылынан тартып эсептелет. Мисалы, эгерде арыз январда берилсе, төлөмдөр 1-февралдан баштап башталат. Жөлөкпул бала үч жашка толгонго чейин колдонулат, бирок төмөнкү учурларда мурдараак токтотулушу мүмкүн:
- алуучу өлкөдөн тышкары туруктуу чыгып кеткенде;
- эгерде бала үч жашка толгонго чейин каза болсо;
- эгерде бала толугу менен мамлекеттик камсыздоодо турса;
- жөлөкпулду мыйзамсыз алуу аныкталганда;
- эгерде үй-бүлө бийик тоолуу зонадан көчүп кетсе;
- бала үч жашка толгондо.
Төлөмдү канча үй-бүлө алып жатат
Программа алуучулардын санынын туруктуу өсүшүн көрсөтүүдө. Эмгек министрлигинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын 1-майына карата жөлөкпулду 28 538 адам алган, ал эми 1-июлга карата министрликтин коллегиясына шилтеме жасаган 24.kg билдиргендей, алуучулардын саны 29,6 миң балага чейин өскөн. Алуучулардын мындай санында төлөмдөргө ай сайын болжол менен 88,8 млн сом багытталат. Кыргызстандын бийик тоолуу калктуу конуштарынын расмий тизмесине бардыгы болуп 430 айыл жана башка конуштар киргизилген.
Жыйынтык
«Бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк» — Кыргызстандагы үй-бүлөнүн кирешесин эске албастан дайындалуучу аз сандагы мамлекеттик төлөмдөрдүн бири: бир гана шарт — бийик тоолуу же баруу кыйын зонада жашоо жана үчүнчү жана андан кийинки балдардын төрөлүшү. Программа иштеген алгачкы жарым жылда алуучулардын саны 30 миңге жакын балага чейин өскөн, ал эми төлөмдөрдүн айлык көлөмү 88 млн сомдон ашкан. Дайындоо тартиби тууралуу толугураак маалыматты КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин расмий сайтынан же жашаган жери боюнча ведомствонун аймактык башкармалыгынан тактаса болот.
